Quá trình thành lập, phát triển
Tiền thân của Học viện Tài chính là Trường cán bộ Tài chính Kế toán Ngân hàng Trung ương được thành lập năm 1963 với nhiệm vụ đào tạo cán bộ nghiệp vụ cho ngành tài chính, ngân hàng trong thời kỳ xây dựng đất nước sau chiến tranh. Năm 1976, trường được đổi tên thành Trường Đại học Tài chính Kế toán, thực hiện nhiệm vụ cơ bản là đào tạo cán bộ trình độ đại học và sau đại học về lĩnh vực Tài chính, Kế toán cho đất nước và cho hai nước bạn là Lào, Campuchia và nghiên cứu khoa học. Năm 2001, Học viện Tài chính được thành lập theo quyết định số 120/2001/QĐ-TTg ngày 17/8/2001 của Thủ tướng Chính phủ trên cơ sở sáp nhập 3 đơn vị: Trường Đại học Tài chính Kế toán Hà Nội, Viện Nghiên cứu tài chính và Trung tâm bồi dưỡng cán bộ tài chính. Học viện Tài chính có chức năng đào tạo bậc đại học, sau đại học, nghiên cứu khoa học, đào tạo công nghệ quản lý về lĩnh vực tài chính, kế toán, quản trị kinh doanh, tiếng Anh chuyên ngành tài chính, ngân hàng và tin học kế toán.

Công tác đào tạo
Với 45 năm xây dựng, trưởng thành và phát triển, Học viện Tài chính có các chương trình và loại hình đạo tạo phong phú như:
-    Đào tạo đại học chính quy.
-    Đào tạo đại học tại chức.
-    Đào tạo đại học văn bằng 2.
-    Các chương trình hoàn chỉnh kiến thức đại học.
-    Đào tạo sau đại học (Thạc sỹ) và Nghiên cứu sinh (Tiến sỹ).
Năm học 2006-2007, quy mô đào tạo của Học viện Tài chính là 17.600 sinh viên, học viên. Năm học 2008-2009, quy mô đào tạo dự kiến hiện là trên 20.056 sinh viên, học viên, chia ra như sau:

Đại học chính quy 10.365 sinh viên
Hệ không chính quy 8.798 sinh viên
Cao học 665 sinh viên
Nghiên cứu sinh 102 sinh viên
Lưu học sinh 126 sinh viên
Tổng cộng: 20.056 sinh viên

Số lượng sinh viên hàng năm tăng trung bình 7% - 10%.
Học viện Tài chính là cơ sở đào tạo có bề dày thời gian, kinh nghiệm và chất lượng các chương trình sau đại học. Qua 44 năm Học viện đã đào tạo được 156 tiến sĩ, hơn 600 thạc sĩ, 54 nghiên cứu viên.
Các cán bộ do Học viện Tài chính đào tạo hiện đang làm việc trong tất cả các ngành, các lĩnh vực kinh tế của đất nước. Nhiều người là cán bộ lãnh đạo cấp cao của các cơ quan nhà nước, là Thứ trưởng, Bộ trưởng của các Bộ ngành.

Hoạt động nghiên cứu khoa học
Học viện Tài chính là đơn vị đầu mối thực hiện các chương trình nghiên cứu khoa học về Tài chính, Tiền tệ, Kế toán, Kiểm toán, Thuế, Ngân hàng, Bảo hiểm và Quản trị kinh doanh. Trong nhiều năm qua, Học viện Tài chính đã chủ trì nhiều đề tài cấp Nhà nước được áp dụng trong việc xây dựng, điều chỉnh và sửa đổi các chính sách tài chính quốc gia, các chế độ kế toán và kiểm toán. Nhiều đề tài khoa học cấp Bộ, Ngành do Học viện Tài chính chủ trì đã cung cấp các vấn đề lý luận và thực tiễn của nền kinh tế, nhất là trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.
Với đội ngũ cán bộ, giảng viên của Học viện gồm 23 giáo sư và phó giáo sư, 80 tiến sĩ và 191 thạc sĩ đều là những nhà khoa học tham gia rất nhiều trong các hoạt động kinh tế tại các doanh nghiệp và tổ chức kinh tế, tài chính, từ nghiên cứu và thực tế đã viết ra hàng trăm ngàn công trình nghiên cứu, bài báo, tham luận khoa học có giá trị đã được đăng tải trên các tạp chí khoa học trong và ngoài nước.

Hoạt động thông tin khoa học và xuất bản các ấn phẩm khoa học
Viện Khoa học Tài chính trực thuộc Học viện Tài chính cập nhật thường xuyên thông tin khoa học chuyên ngành, thông tin quản lý phục vụ công tác lãnh đạo, đã phát hành nhiều ấn phẩm định kỳ gồm:
- Tạp chí nghiên cứu Tài chính kế toán: 12 số/năm
- Nội san sinh viên nghiên cứu khoa học: 10 số/năm
- Thông tin Tài chính: 02 số/tháng
- Thông tin phục vụ lãnh đạo: 02 số/tháng
- Sách chuyên đề: 05 số/năm
- Bản tin thị trường hàng ngày: hàng ngày
- Bản tin thị trường bằng tiếng Anh: 01số/tuần
- Bản tin thị trường chủ nhật: 01 số/tuần
- Bản tin "Thời để nhớ": 01 số/tháng

Học viện Tài chính đã biên soạn, xuất bản nhiều tài liệu, giáo trình bậc đại học, sau đại học sử dụng rộng rãi cho sinh viên và học viên cao học, nghiên cứu sinh. Bên cạnh đó Học viện còn xuất bản rất nhiều các sách chuyên khảo, sách hướng dẫn học tập, hướng dẫn thực hành được các nhà khoa học là giảng viên của Học viện biên soạn phục vụ cho việc học tập của sinh viên và độc giả trên cả nước. Ngoài ra, để phục vụ cho công tác đào tạo tại nước Cộng hoà nhân dân Lào các giáo trình cũng được dịch sang tiếng Lào do các cán bộ nước bạn từng được đào tạo tại Học viện Tài chính đảm nhận.

Nhu cầu mở rộng hơp tác đào tạo quốc tế
Nền giáo dục đại học của Việt Nam đã phát triển rất mạnh về quy mô và đáp ứng được nhu cầu của xã hội về đào tạo đội ngũ trí thức trẻ phục vụ cho công cuộc xây dựng, phát triển đất nước. Tuy nhiên thực tế là công nghệ, chất lượng đào tạo vẫn chưa tiếp cận được trình độ của thế giới và khu vực, nhất là về các lĩnh vực như quản lý kinh tế, tài chính. Khi nước ta chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch sang kinh tế thị trường thì định hướng giáo dục, đào tạo về lĩnh vực này vẫn chưa thay đổi kịp. Ngoài ra đội ngũ quản lý, giảng viên cũng chưa có nhiều kinh nghiệm về lý thuyết cũng như thực hành của kinh tế thị trường. Việc mở rộng hợp tác đào tạo với nước ngoài để tiếp cận những công nghệ giáo dục tiên tiến, tri thức hiện đại của thế giới nói chung và về kinh tế tài chính nói riêng là rất cần thiết và đã trở thành một xu thế tất yếu, nhất là trong quá trình hội nhập của nước ta với thế giới và khu vực. Ngoài ra việc mở rộng hợp tác đào tạo quốc tế cũng đa dạng hóa hình thức đào tạo của Học viện, giảm chi phí học tập cho nhưng sinh viên muốn du học để tiếp cận với các chương trình đào tạo tiên tiến của nước ngoài.

Kế hoạch hợp tác đào tạo
Học viện Tài chính có kế hoạch liên kết, hợp tác với các trường đại học nước ngoài để tổ chức đào tạo các bậc cao đẳng, đại học và trên đại học ở Việt Nam. Để nâng cao chất lượng và đa dạng hóa các hình thức đào tạo, các kế hoạch hợp tác này chủ yếu dựa theo các chương trình đào tạo và giáo án của nước ngoài. Một số chương trình sẽ đào tạo một phần hoặc hoàn toàn bằng tiếng Anh nhằm nâng cao trình độ ngoại ngữ của sinh viên và giảng viên tham gia hợp tác đào tạo. Trong chương trình hợp tác đào tạo đại học, sau đại học Học viện Tài chính lựa chọn đại học Leeds Metropolitan, Anh (viết tắt là LMU hoặc Leeds Met), đại học Gloucestershire, Anh là những trường đại học có số lượng sinh viên lớn tại Anh Quốc.

Địa điểm đào tạo chương trình quốc tế

Để tạo điều kiện cho các chương trình quốc tế hoạt động, Học Viện Tài Chính dự kiến lựa chọn các địa điểm trung tâm thành phố như: Học Viện Tài Chính, 8 Phan Huy Chú, Hoàn Kiếm, Hà Nội và 186 Nguyễn Thị Minh Khai, Quận 3, TP. Hồ Chí Minh (dự kiến.)